
Prawidłowe mechaniczne przyzwyczajenia mają również ogromne znaczenie i przy ruchach tworzących pismo, dzięki nim bowiem męczymy się mniej, a zatem i pisać możemy dłużej, niż przy przyzwyczajeniach złych i nieprawidłowych.
Jeśli w poprzednim dziale, traktującym o podmiocie wychowania przeważały dane przyrodzone — z wyjątkiem tylko nauki o grzechu pierworodnym — to w dziale poświęconym przedmiotowi wychowania przeważać winien element nadprzyrodzony. Każdy bowiem, kto chce mieć prawo do nazwy pedagoga katolickiego, winien jasno zdawać sobie sprawę z tego,
Dwa te pojęcia historia powiązała ze sobą i przez to samo pierwsze oddała na pastwę tych, którzy są wrogami drugiego. Ponieważ wykształcenie jest to sprawa społeczna, społeczeństwo uważa się za zupełnie uprawnione do (krytyki systemów wykształcenia; a ponieważ system gimnazjum klasycznego jest najmniej zrozumiały dla szerszej publiczności, krytyka ta obchodzi się z nim bardzo surowo. Polega ona przeważnie na następujących zarzutach:
Pierwszym staraniem nauczyciela prowadzącego ćwiczenia w wymawianiu, będzie wykształcenie słuchu. Rozwój głosu i artykulacji zależy przede wszystkim od ucha. Bez słuchu nie ma mowy i to do tego stopnia, że głuchota od urodzenia zawsze jest połączona z bezwzględną niemotą.
