
Podczas kiedy zwierzęta kierują się na ogół wrodzonym instynktem, człowiek ma żyć rozumnie, to znaczy winien poznać reguły postępowania i świadomie oraz samodzielnie urządzić podług nich swe życie.
Jeśli w poprzednim dziale, traktującym o podmiocie wychowania przeważały dane przyrodzone — z wyjątkiem tylko nauki o grzechu pierworodnym — to w dziale poświęconym przedmiotowi wychowania przeważać winien element nadprzyrodzony. Każdy bowiem, kto chce mieć prawo do nazwy pedagoga katolickiego, winien jasno zdawać sobie sprawę z tego,
W imię Pańskie Amen. Ku wiecznej rzeczy pamięci. Ponieważ wtenczas błędów i wątpliwości niedostatkom zapobiegamy roztropnie, gdy zdarzenia za naszych czasów zaszłe stwierdzeniem dokumentów i wypisaniem świadków uwieczniamy, przeto My Władysław, z Bożej łaski król Polski, oraz ziem:
Prawidłowe mechaniczne przyzwyczajenia mają również ogromne znaczenie i przy ruchach tworzących pismo, dzięki nim bowiem męczymy się mniej, a zatem i pisać możemy dłużej, niż przy przyzwyczajeniach złych i nieprawidłowych.
